HET OPVOEDEN VAN DE KAT ZONDER STRAF

Hoewel we uiteraard onze kat op een zo positief mogelijke manier proberen op te voeden lijkt het wel of dit zonder straf niet kan lukken. Een favoriete strafmethode onder katteneigenaren is de plantenspuit, waarbij het de bedoeling is dat de kat niet ziet dat de straf van de eigenaar komt. Dit is geen eenvoudige opgave! De kat is ook niet gek en we vergeten dat hij al zijn zintuigen gebruikt en niet alleen zijn ogen. Gebruikt u bijvoorbeeld de plantenspuit om uw kat uit de bloempotten te houden, dan zal hij al vrij snel doorhebben dat de potten niet elke keer water spuiten als hij in de buurt komt en vervolgens de constante in het geheel ontdekken: u.

Straffen werkt alleen afdoende als het in één keer een trauma veroorzaakt. Daarna zal de kat het de rest van zijn leven wel uit z’n kop laten. De plantenspuit veroorzaakt in het algemeen geen trauma. Toch is dit beslist geen pleidooi om dan maar heel hard te straffen, integendeel! Daarvoor brengt straffen te veel risico’s met zich mee en wie wil zijn kat nou een trauma bezorgen?

Hierin schuilt meteen één van de gevaren van straf: wij kunnen niet voorspellen wat er in de kat gebeurt en dus hoe hij gaat reageren na het krijgen van straf. De ene kat zal na een behoorlijk heftige straf nog niet onder de indruk zijn en de ander loopt van een heel lichte straf al een trauma op. Nogmaals, dit is niet te voorspellen! Bovendien weten we niet waaraan de straf gekoppeld gaat worden; dit kan aan zijn gedrag op dat moment zijn, maar evengoed aan u of de andere kat die toevallig in de buurt is. U loopt het risico dat uw kat u niet meer vertrouwt of dat u net iets te laat of te vroeg bent en dus ander gedrag straft dan dat de bedoeling was. Houdt er ook rekening mee dat straffen vaak angst oproept en dat dit kan uitmonden in angstagressie.

Als laatste is een heel groot nadeel dat u met straffen het gedrag alleen onderdrukt maar niet verandert. Het ongewenste gedrag blijft dus bestaan en de dreiging van straf zal dus altijd aanwezig moeten zijn (in de vorm van uzelf bijvoorbeeld). Ook zult u steeds weer opnieuw hetzelfde ongewenste gedrag moeten bestraffen.

Maak uw kat duidelijk wat hij wél moet doen in plaats van te vertellen wat hij niet mag doen!

Negeer het ongewenste gedrag en beloon het gewenst gedrag. Biedt de kat een alternatief. Veel van het gedrag dat door ons als mens als probleemgedrag wordt ervaren is natuurlijk en soorteigen gedrag van de kat. 

Bovenstaand verhaaltje gaat voor veel gedragingen op, behalve voor zelfbelonend gedrag. Als de kat bijvoorbeeld op het aanrecht springt (ongewenst gedrag) om van het eten aldaar te snoepen (nog ongewenster gedrag) komt u niet erg ver met negeren. De kat wordt immers beloond voor het op het aanrecht springen door het voedsel. Gedrag dat beloond wordt neemt in frequentie en hevigheid toe en uw kat zal zich steeds vaker op het aanrecht bevinden. Zet u nu de kat op de grond en beloont u hem daar direct, dan leert u hem evengoed op het aanrecht te springen. De kat anticipeert namelijk op de beloning omdat deze te snel op het ongewenste gedrag volgt. Toch maar straffen dan? 

HET “NEE”-COMMANDO

Niet nodig, we gaan de kat het ‘nee-commando’ aanleren. Het woord “nee” moet voor de kat een signaal worden dat wat hij ook doet, zijn gedrag niet beloond zal worden. Gedrag dat beloond wordt, wordt herhaald, gedrag dat geen beloning gaat opleveren wordt gestaakt. U kunt straks met een “nee” uw kat van het aanrecht afkrijgen, zelfs al hij al met zijn neus boven een bak yoghurt hangt. Echt.

Belangrijk is dat uw kat nooit, maar dan ook nooit een beloning krijgt na het woordje “nee”.

Bent u te laat en heeft uw kat zijn beloning al binnen zeg dan geen “nee”, maar helemaal niets of hooguit “foei” en zet de kat weg.  Door uw ‘geen-belonings-woord’ te gebruiken als de beloning al binnen is ontkracht u het signaal en heeft het geen betekenis meer. Wees er dan ook zuinig mee, het te pas en te onpas gebruiken heeft hetzelfde effect.  In de aanleerfase zult u het wel veel moeten gebruiken. 

Hoe leren we dit nu aan?

In het voorbeeld van het aanrecht blijft u 5, 10, 20, 638 keer op een rustige toon het woord “nee” uitspreken en tegelijkertijd uw kat op de grond zetten. Zorg dat hij geen snippertje etenswaar te pakken kan krijgen. In dat geval geeft u zichzelf op de kop (te laat gereageerd, niet goed opgelet) en zet u de kat zonder iets te zeggen op de grond. Uiteindelijk zal hij het opgeven. Wees volhardend! Als u zeker weet dat u op tijd zult zijn om de kat op de grond te zetten dan kunt u na een tijdje het woord “nee” zeggen vóórdat u de kat van het aanrecht zet. Observeer zijn reactie (of het ontbreken ervan) op uw “nee”.  Zo krijgt u een indicatie in hoeverre het kwartje al gevallen is. U zult dit vaker moeten herhalen en dus erg op uw qui-vive moeten zijn, maar het is een investering die zich dubbel en dwars terug verdient! Na een poosje zal de kat op het moment dat hij op het aanrecht wil gaan  springen op uw “nee” zijn actie staken. 

Hetzelfde geldt voor het bijvoorbeeld op uw schoot springen als u daar even geen zin in heeft. Hier is de beloning het op de schoot liggen, maar u zet hem met uw rustige “nee” steeds weer opnieuw van uw schoot af zodra hij erop gesprongen is. Ook hier brengt u het commando steeds verder naar voren totdat de kat niet meer op uw schoot springt na het woordje “nee”. U hoeft niet bang te zijn dat uw kat niet meer bij u op schoot zal durven komen. We zijn immers niet aan het straffen, maar gebruiken een zogeheten non-reward-signal, de ‘jammer dan-reactie’ is gekoppeld aan de “nee”. Zonder dit signaal springt de kat dus gewoon bij u op schoot.

Enkel als u de kat nooit meer bij u op schoot laat kan het gedrag helemaal verdwijnen. Gedrag dat nooit meer beloond wordt dooft namelijk uit. Handig in het aanrecht-voorbeeld, nietwaar? 

U kunt de “nee” op deze manier uitbreiden naar allerlei situaties waardoor het voor de kat een soort stopwoord wordt, waar u veel profijt van kunt hebben!

Bij vragen kunt u altijd contact opnemen.  Succes!

©Wendi van Voorst, 2008  

Noot: In de hondentraining wordt de “nee” nog wel eens aangeleerd door de hond te belonen zodra hij het aangeboden koekje negeert. Vaak leert de hond hiervan dat een “nee” slechts een uitstel betekent van het krijgen van datgene de hond graag hebben wil. Om dit te voorkomen raad ik dus aan om op een “nee” géén beloning te laten volgen. Dit voorkomt ook dat het meer een oefening ‘voedselweigeren’ wordt in plaats van het aanleren van de betekenis van het woord “nee”. Nee = nee!